Dla osoby długotrwale leżącej materac nie jest wyłącznie miejscem odpoczynku. Staje się jednym z elementów codziennej opieki: powinien zapewniać właściwe podparcie, współpracować z łóżkiem rehabilitacyjnym i ułatwiać wykonywanie czynności pielęgnacyjnych.
Nie istnieje jednak jeden materac odpowiedni dla każdego pacjenta. Innego rozwiązania może potrzebować senior, który samodzielnie zmienia pozycję i regularnie wstaje, a innego osoba stale unieruchomiona, wymagająca pomocy przy każdym obróceniu.
Materac dla osoby leżącej należy dopasować przede wszystkim do jej mobilności, stanu skóry, czasu spędzanego w łóżku, masy ciała i wymiarów leża. Dopiero po zebraniu tych informacji można zdecydować, czy wystarczy materac podkładowy, potrzebny jest bardziej rozbudowany model piankowy, czy warto rozważyć system zmiennociśnieniowy.
Dlaczego właściwy materac ma znaczenie?
Osoba aktywna wielokrotnie zmienia ułożenie ciała. Obraca się podczas snu, siada, wstaje i chodzi. Dzięki temu jej ciężar nie obciąża przez wiele godzin dokładnie tych samych miejsc.
Pacjent z ograniczoną mobilnością może nie być w stanie wykonywać takich ruchów samodzielnie. Długotrwały ucisk, szczególnie w okolicy kości krzyżowej, bioder, pięt, łokci i łopatek, może prowadzić do uszkodzenia skóry oraz głębiej położonych tkanek. Znaczenie mają również tarcie, wilgoć, sposób ułożenia, ogólny stan zdrowia i odżywienie pacjenta.
Do sygnałów wskazujących, że sposób ułożenia pacjenta lub obecny materac wymagają ponownej oceny, należą:
- utrzymujące się zaczerwienienie skóry;
- ból albo dyskomfort podczas leżenia;
- nadmierne zapadanie się ciała;
- trwałe odkształcenia materaca;
- zawilgocenie wkładu lub uszkodzenie pokrowca;
- trudności podczas obracania pacjenta;
- problemy z siadaniem na brzegu łóżka;
- zmiana masy ciała lub poziomu samodzielności chorego.
Pięć najważniejszych kryteriów wyboru materaca
Nazwa choroby nie wystarcza do dobrania produktu. Dwie osoby po udarze mogą mieć zupełnie inną sprawność, masę ciała, stan skóry i zdolność do zmiany pozycji. Wybór warto rozpocząć od pięciu podstawowych kryteriów.
1. Mobilność pacjenta
Najpierw należy określić, czy pacjent:
- samodzielnie obraca się w łóżku;
- potrafi usiąść bez pomocy;
- regularnie opuszcza łóżko;
- wymaga pomocy jednej lub dwóch osób;
- jest przenoszony za pomocą podnośnika;
- pozostaje stale unieruchomiony.
Osobie, która samodzielnie zmienia pozycję i część dnia spędza poza łóżkiem, może wystarczyć stabilny materac piankowy. Przy całkowitym unieruchomieniu większego znaczenia nabiera sposób rozkładania nacisku oraz możliwość zastosowania systemu zmiennociśnieniowego.
2. Stan skóry
Należy zwrócić uwagę na zaczerwienienie, przebarwienie, pęcherze, otarcia i uszkodzenia skóry. Niepokojącym sygnałem jest szczególnie zaczerwienienie, które nie ustępuje po odciążeniu miejsca.
Jeżeli występuje rana albo podejrzenie odleżyny, jej stan powinien ocenić lekarz, pielęgniarka lub specjalista leczenia ran. Sprzedawca może pomóc dopasować parametry techniczne materaca, ale nie zastępuje kwalifikacji medycznej.
3. Czas spędzany w łóżku
Materac używany wyłącznie w nocy pełni inną funkcję niż podłoże wykorzystywane przez całą dobę. Warto ustalić zarówno całkowity czas leżenia, jak i zdolność pacjenta do samodzielnego odciążania ciała.
Jeżeli chory większość dnia spędza w łóżku, potrzebne może być bardziej zaawansowane podłoże niż w przypadku osoby, która regularnie wstaje, siada w fotelu i porusza się po mieszkaniu.
4. Masa ciała
Każdy materac ma określone maksymalne obciążenie. Jego przekroczenie może powodować nadmierne zapadanie się ciała, pogorszenie stabilności i szybsze zużycie wkładu.
W przypadku osoby o większej masie ciała trzeba sprawdzić nie tylko szerokość materaca, lecz także jego nośność, wysokość i konstrukcję. Dopuszczalne obciążenie łóżka oraz materaca to dwa oddzielne parametry.
5. Wymiary łóżka i warunki opieki
Materac powinien odpowiadać rzeczywistym wymiarom powierzchni leża. Zbyt mały może się przesuwać i pozostawiać szczeliny. Zbyt duży może się podwijać albo utrudniać regulowanie segmentów łóżka.
Przed zakupem należy sprawdzić:
- długość i szerokość leża;
- dopuszczalną wysokość materaca;
- sposób regulacji łóżka;
- wysokość barierek bocznych;
- możliwość zdejmowania i czyszczenia pokrowca;
- dostęp do gniazdka, jeśli rozważany jest materac z pompą;
- sposób wykonywania transferu.
Wysokość materaca ma szczególne znaczenie przy barierkach. Zastosowanie bardzo wysokiego modelu może zmniejszyć ich skuteczną wysokość ponad powierzchnią, na której leży pacjent.
Skala EPUAP - co oznaczają stopnie odleżyn?
Skala EPUAP służy do klasyfikowania uszkodzeń skóry i głębiej położonych tkanek powstałych wskutek ucisku lub ucisku połączonego z siłami ścinającymi. Można spotkać zarówno określenie „kategoria”, jak i „stopień” odleżyny.
I stopień EPUAP
Skóra pozostaje nieuszkodzona, ale występuje miejscowe zaczerwienienie, które nie blednie po krótkim uciśnięciu. Okolica może być bolesna, cieplejsza, chłodniejsza, twardsza albo bardziej miękka niż otaczające tkanki.
Taka zmiana jest sygnałem ostrzegawczym. Wymaga odciążenia miejsca, częstszej obserwacji skóry i sprawdzenia sposobu układania pacjenta.
II stopień EPUAP
Dochodzi do częściowej utraty grubości skóry. Zmiana może wyglądać jak płytka rana albo pęcherz.
Na tym etapie konieczne jest nie tylko zastosowanie odpowiedniego podłoża, lecz także właściwa pielęgnacja i kontrola stanu skóry.
III stopień EPUAP
Uszkodzenie obejmuje pełną grubość skóry i może sięgać tkanki podskórnej. Taka rana wymaga profesjonalnego leczenia, odpowiednich opatrunków oraz regularnej kontroli.
IV stopień EPUAP
Występuje głębokie uszkodzenie tkanek. Mogą być widoczne lub wyczuwalne mięśnie, ścięgna albo kości. Jest to poważny stan wymagający specjalistycznego leczenia i indywidualnego planu opieki.
Nie każdą zmianę można od razu przypisać do jednego z czterech stopni. Jeśli dno rany jest zasłonięte albo na skórze pojawia się ciemne, bordowe lub fioletowe przebarwienie, konieczna jest ocena personelu medycznego.
Opis skali oparto na zaleceniach Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran.
Ważne: stopień EPUAP nie może być jedynym kryterium wyboru materaca. Trzeba również uwzględnić mobilność, masę ciała, czas leżenia, warunki opieki oraz zalecenia osoby prowadzącej leczenie rany.
Jakie materace można dopasować do poszczególnych stopni EPUAP?
Poniższe zestawienie przedstawia zakresy podane na aktualnych kartach produktów X-REH.
| Produkt | Deklarowany zakres zastosowania |
|---|---|
| ControlCARE 02 | I i II stopień EPUAP |
| MAT-X3 | do II stopnia EPUAP |
| ControlCARE 03 | do III stopnia EPUAP |
| ASX Novacare | do III stopnia EPUAP |
| ControlCARE 04 | do IV stopnia EPUAP |
Określenie „do danego stopnia EPUAP” oznacza deklarowany zakres zastosowania produktu. Nie oznacza, że każdy pacjent z takim stopniem odleżyny powinien korzystać z identycznego materaca.
ControlCARE 02 - materac do I i II stopnia EPUAP
Materac podkładowy gofrowany ControlCARE 02 jest przeznaczony do profilaktyki przeciwodleżynowej przy zagrożeniu odleżynami I i II stopnia w skali EPUAP.
Profilowana powierzchnia wspiera cyrkulację powietrza, a elastyczny wkład dopasowuje się do regulowanych segmentów łóżka rehabilitacyjnego. Materac może być stosowany jako podstawowe podłoże dla pacjenta zachowującego częściową mobilność.
ControlCARE 02 może również pełnić funkcję stabilnego podłoża pod wybrane materace zmiennociśnieniowe. Przed połączeniem produktów należy jednak sprawdzić instrukcję konkretnego systemu.
Wersja 90 × 200 cm ma maksymalne obciążenie wynoszące 120 kg. Parametr ten należy porównać z masą pacjenta przed zakupem.
ControlCARE 03 - materac do III stopnia EPUAP
Materac profilaktyczny ControlCARE 03 jest dwuwarstwowym materacem piankowym przeznaczonym do profilaktyki przeciwodleżynowej do III stopnia w skali EPUAP.
Konstrukcja wykorzystuje dwie warstwy pianki wysokoelastycznej o różnych parametrach. Górna odpowiada za dopasowanie do ciała i rozłożenie nacisku, natomiast dolna zapewnia stabilność całego wkładu.
Materac ma również wzmocnione brzegi. Takie rozwiązanie może ułatwiać zachowanie stabilnej pozycji podczas siadania na krawędzi łóżka i przygotowania do transferu.
ControlCARE 03 można rozważyć zarówno u pacjentów zagrożonych powstawaniem odleżyn, jak i w opiece nad osobami z odleżynami do III stopnia – zgodnie z deklarowanym zakresem produktu. Wersja 90 × 200 cm ma maksymalne obciążenie wynoszące 150 kg.
ControlCARE 04 - materac do IV stopnia EPUAP
Materac przeciwodleżynowy ControlCARE 04 jest trzywarstwowym materacem piankowym przeznaczonym do profilaktyki i wspomagania opieki do IV stopnia EPUAP.
Poszczególne warstwy pianki odpowiadają za dopasowanie do ciała, stabilność i ograniczenie nadmiernego zapadania się pacjenta. Materac ma wzmocnione brzegi oraz kanały wspierające przepływ powietrza.
Wersja 90 × 200 cm ma maksymalne obciążenie wynoszące 150 kg. Przy odleżynach III lub IV stopnia wybór podłoża powinien stanowić część szerszego planu leczenia i pielęgnacji.
MAT-X3 - system zmiennociśnieniowy do II stopnia EPUAP
Materac zmiennociśnieniowy MAT-X3 składa się z 18 komór powietrznych napełnianych przez kompresor. Cykliczna zmiana ciśnienia powoduje, że ciało nie jest stale podpierane dokładnie w tych samych miejscach.
Karta produktu wskazuje możliwość stosowania materaca do II stopnia EPUAP. Model jest przeznaczony przede wszystkim dla pacjentów stale leżących.
MAT-X3 wymaga stabilnego materaca podkładowego. Przed rozpoczęciem użytkowania należy prawidłowo zamocować pompę, ułożyć przewody i ustawić ciśnienie odpowiednio do masy pacjenta. Maksymalne obciążenie modelu wynosi 130 kg.
Trzeba również uwzględnić dźwięk pracującego kompresora oraz konieczność stałego podłączenia do zasilania.
ASX Novacare - system zmiennociśnieniowy do III stopnia EPUAP
Materac zmiennociśnieniowy ASX Novacare jest przeznaczony dla pacjentów stale leżących. Aktualny opis produktu wskazuje możliwość zastosowania do III stopnia EPUAP.
System posiada 18 komór dynamicznych oraz trzy statyczne komory znajdujące się pod głową pacjenta. Wyposażono go również w alarm niskiego ciśnienia, tryb statyczny i zawór CPR pozwalający szybko wypuścić powietrze.
Większa liczba funkcji oznacza konieczność właściwego przygotowania opiekuna. Powinien on wiedzieć, jak ustawić ciśnienie, kontrolować pracę pompy i reagować na alarmy urządzenia.
ASX Novacare jest rozwiązaniem bardziej rozbudowanym niż MAT-X3. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji będzie lepszym wyborem. Trzeba uwzględnić stan pacjenta, możliwość obsługi systemu oraz zalecenia personelu medycznego.
Materac piankowy czy zmiennociśnieniowy?
Materace piankowe i zmiennociśnieniowe pracują w inny sposób. Model piankowy zapewnia stałe podparcie oraz może ułatwiać siadanie i wykonywanie transferu. System zmiennociśnieniowy cyklicznie zmienia miejsca podparcia ciała, ale wymaga pompy, zasilania i regularnej kontroli.
Materac piankowy można rozważyć, gdy pacjent:
- zachowuje przynajmniej częściową mobilność;
- samodzielnie albo z pomocą zmienia pozycję;
- siada na krawędzi łóżka;
- regularnie wykonuje transfer na wózek lub fotel;
- potrzebuje stabilnego podparcia.
Materac zmiennociśnieniowy można rozważyć, gdy pacjent:
- pozostaje stale w łóżku;
- nie zmienia samodzielnie pozycji;
- wymaga bardziej zaawansowanego sposobu odciążania;
- ma zapewnioną stałą opiekę;
- może korzystać z urządzenia podłączonego do zasilania.
Nie należy zakładać, że materac z pompą jest zawsze lepszy od modelu piankowego. Dla osoby, która regularnie siada i wstaje, stabilność powierzchni może mieć większe znaczenie niż dynamiczna praca komór.
Najczęstsze błędy przy wyborze materaca
Kierowanie się tylko ceną
Cena nie informuje, czy materac będzie odpowiadał mobilności, masie ciała i używanemu łóżku. Najtańszy model może nie wystarczyć pacjentowi stale unieruchomionemu. Najbardziej zaawansowany system również nie zawsze będzie potrzebny.
Dobieranie produktu wyłącznie do stopnia EPUAP
Dwóch pacjentów z odleżyną tego samego stopnia może różnić się mobilnością, masą ciała i stanem ogólnym. Informację o stopniu trzeba połączyć z oceną całej sytuacji chorego.
Niedopasowanie materaca do łóżka
Określenie „łóżko jednoosobowe” nie wystarcza. Trzeba zmierzyć powierzchnię leża oraz sprawdzić wysokość materaca, działanie regulowanych segmentów i położenie barierek.
Pominięcie maksymalnego obciążenia
Jeżeli masa pacjenta przekracza dopuszczalne obciążenie, materac może nadmiernie się zapadać. Parametr należy sprawdzić na aktualnej karcie produktu albo w instrukcji.
Założenie, że materac zastąpi zmianę pozycji
Materac może wspierać rozłożenie nacisku, ale nie zwalnia z obserwowania pacjenta. Częstotliwość zmiany pozycji powinna wynikać z indywidualnego planu opieki.
Należy również kontrolować, czy pościel nie tworzy fałd, pod pacjentem nie znajdują się twarde przedmioty, a skóra pozostaje czysta i sucha.
Brak instruktażu przy systemie zmiennociśnieniowym
Nieprawidłowe ciśnienie, zagięty przewód albo niewłaściwe podłoże mogą zaburzyć pracę urządzenia. Opiekun powinien wiedzieć:
- jak ustawić ciśnienie;
- gdzie zamocować pompę;
- jak kontrolować przewody;
- co oznaczają alarmy;
- co zrobić w razie braku zasilania;
- jak czyścić materac i pokrowiec.
Jak przygotować się do wyboru materaca?
Przed rozmową ze sprzedawcą albo personelem medycznym warto przygotować:
- dokładne wymiary leża;
- model używanego łóżka;
- masę i wzrost pacjenta;
- liczbę godzin spędzanych w łóżku;
- informację, czy pacjent samodzielnie zmienia pozycję;
- możliwość siadania i wstawania;
- sposób wykonywania transferu;
- aktualny stan skóry;
- stopień EPUAP określony przez personel medyczny;
- informację o możliwości podłączenia pompy do zasilania;
- otrzymane zalecenia dotyczące leczenia i pielęgnacji.
Takie dane pozwalają najpierw określić właściwy rodzaj podłoża, a następnie dopasować konkretny model do pacjenta i używanego łóżka.
Jaki materac wybrać dla osoby leżącej?
Osobie zachowującej samodzielność może wystarczyć stabilny materac piankowy współpracujący z regulowanym leżem. Pacjent częściowo niesamodzielny może potrzebować bardziej rozbudowanego modelu profilaktycznego. Przy stałym unieruchomieniu warto rozważyć system zmiennociśnieniowy.
Najlepsza kolejność wyboru wygląda następująco: ocena mobilności i skóry → określenie stopnia EPUAP przez personel medyczny → sprawdzenie warunków opieki → wybór rodzaju materaca → dopasowanie wymiarów i obciążenia → wybór konkretnego modelu.
Jeżeli występuje rana, utrzymujące się zaczerwienienie albo ciemne przebarwienie, potrzebna jest konsultacja z personelem medycznym. Informacje o opiece nad osobą obłożnie chorą można znaleźć również na stronie Pacjent.gov.pl.
Nie wiesz, który materac będzie odpowiedni?
Przygotuj wymiary leża, masę pacjenta oraz informacje o jego mobilności i czasie spędzanym w łóżku. Na tej podstawie zespół X-REH pomoże porównać dostępne materace i sprawdzić, które modele odpowiadają warunkom technicznym oraz potrzebom opiekuna.
Skontaktuj się z nami: zadzwoń pod numer 12 311 07 36, napisz na biuro@x-reh.pl lub przejdź do formularza kontaktowego X-REH.
Jeżeli u pacjenta występuje rana, utrzymujące się zaczerwienienie albo rozpoznana odleżyna, wybór materaca należy połączyć z oceną lekarza, pielęgniarki lub specjalisty leczenia ran.
